İş

EYT faturasının dalga boyu çok yüksek: 300-700 milyar TL

Levent AKBAY

2023 yılında uygulamaya girmek üze­re hazırlıkları sürdürülen EYT dü­zenlemesinin gerek özel kesime, ge­rek kamuya getireceği yükler iş dünyası ta­rafından ‘sürdürülebilir’ bulunmadı. TOBB ile Çalışma Bakanlığı ve Toplumsal Güvenlik Bakanlığı’nın bir ortaya gelerek ele alacağı ‘EYT faturası’ sorunu, sürecin toplam fatu­rasının taban 300 milyar liradan başlama­sı, çeşitli olasılıklara nazaran 700 milyar TL’ye kadar çıkması taraflarda ürküntü yarattı.

İş dünyası, EYT meselesinin yalnızca özel bölüm açısından değil, toplumsal güvenlik açık­larının artacak olması nedeniyle kamu fi­nansmanı açısından da, hem ‘geri adım’ hem ‘sürdürülemez’ olduğu görüşünde. Bu açıdan toplumsal güvenlik kurumlarının aktü­eryal istikrarının bozulması kaçınılmaz. Ar­tan açığın finansmanı için bütçe kaynak­larının kullanılacak olması, son kertede fi­nansmanın artacak vergilerle sağlanmasını kaçınılmaz kılıyor. Sorunun tekrar ele alın­ması için planlanan TOBB ile Çalışma Ba­kanlığı ortasında görüşme günü netleştiril­medi. Bu ortada TOBB tarafından hazırla­nan teklifler raporunda rakamsal olarak bir maliyet belirtilmedi. Zira EYT ile ortaya çıkacak kıdem tazminatı yükü; fiyat fark­lılıkları, çalışma müddetleri, emekli olacaklar ortasındaki bayan erkek sayısı farklılıkları nedeniyle çok fazla değişkene bağlı.

Bir kere daha hesaplanacak

Çalışma Bakanı ve Toplumsal Güvenlik Baka­nı Vedat Alım, TBMM Plan ve Bütçe Ko­misyonu’nda yaptığı açıklamada, uygula­madan yararlanacak çalışan sayısının 2023 açısından sonunu belirlemiş; “Şu anda yaş şartını kaldırırsak prim gün sayısı ve hiz­met süresi tutan yaklaşık 1,5 milyon kişi var” yapmıştı. Lakin bu varsayım 2023 son­rasını içermediği için yıllara dayalı maliyet de netleşmedi.

Çalışma ve Toplumsal Güvenlik Bakanlığı’nın Haziran 2022 prestiji ile 1.5 milyon çalışa­nı kapsayacağını açıkladığı kesin sayısı yıl sonu prestijiyle bir defa daha hesaplanacak. EYT’lilerin tamamı taban fiyatlı olsa bile yüzde 50’lik fiyat artışı ile toplam kıdem tazminatı faturası 288 milyar TL’yi buluyor. Bu kapsamdaki çalışanların yüzde 87’si özel kesimde. Hasebiyle kıdem tazminatı yü­künün yüzde 13’ü kamuda kalacak.

Buna karşın 1.5 milyon çalışanın yüzde 40’ının minimum fiyat seviyesinden daha fazla fiyat aldığı biliniyor. Bu da özel bölüm açı­sından kıdem tazminatı yükünü artıran bir öge olarak devreye giriyor.

EYT sorunu 2023 yılı başında 1.5 milyon kişi ile sonlu görünse de, 5 yıllık bir müddet içinde bu çalışmadan yararlanarak emek­li olacakların sayısı 4.5 milyon kişi olarak hesaplanıyor. Bu görüş İSO İdare Ku­rulu Lideri Erdal Bahçıvan tarafından da İSO’nun son Meclis toplantısında lisana ge­tirildi. Bu durumda EYT faturası bugünkü fiyatlar üzerinden 3 kat daha artıyor olacak. Bu nedenle EYT tek defalık değil yıllara sari tesirlerde bulunarak iş dünyası açısından ek maliyetler yaratacak.

Kadın ve erkeklerde durum

EYT’li bayanların tamamı 20 yıllık sigor­talılık müddetini doldurdu. EYT’li erkeklerin tamamı ise 8 Eylül 2024 tarihinde 25 yıllık sigortalılık müddetini dolduracak. Yaş şartı­nın EYT’liler için tümüyle kaldırılması ha­linde 8 Eylül 1999 öncesi çalışmaya başla­yıp da prim gününü doldurmuş olanların tamamı 2024 yılına kadar emeklilik hakkı elde edebilecek. 2024 yılından sonraya sa­dece prim günü 5000’den az olanlar kala­cak. Bunlardan prim günü 3600 ile 5000 ortasında olan bayanlar 50, erkekler 55 ya­şında emekli olacak.

Kıdem tazminatı tavan fiyatı ne kadar?

Kıdem tazminatı, emekçinin çalışmış olduğu bir şirkette her bir yıla karşılık olarak çalışana çalıştığı yıl kadar toplu olarak ödenen tazminattır. Haziran ayı enflasyon oranlarının açıklanması sonrasında taban fiyata gelen orta artırım ile kıdem tazminatı tavan fiyatı de değişti. Hazine ve Maliye Bakanlı­ğı tarafından imzalanan genelge sonrasında Temmuz-Aralık 2022’de Kıdem Tazminatı tavanı 15 bin 371 lira 40 kuruş oldu. (Not: İhbar tazminatı, izin hakları ve yan haklar hesaplanmamıştır)

Kıdem tazminatı hesaplama…

Kıdem tazminatı tavanının yükselmesiyle birlikte, çalışanların alacağı tazminatlar da arttı. SGK brütü 15 bin 371 liranın üzerinde olan tüm çalışanlar tavan sayıdan faydalanabilecek. Buna gö­re; 10 yıl çalışmış bir kişi işten çıkarılırsa, alacağı kıdem tazminatı 153 bin 714 lira olacak. Rastgele bir iş mukavelesinin kıdem tazminatını gerektiren bir nedenle feshi durumunda, çalışılan her tam yıl için 30 günlük brüt fiyat fiyatında kıdem tazminatı ödenmektedir. Bir yıldan artan müddetler de oranlanarak hesaplamaya dahil edilmektedir.

Hangi durumlarda kıdem tazminatı alınır

Çalışanın patron tarafından işten çıkarılmış olması gerekiyor. Çalışanın kendi isteği ile ayrıldığı du­rumlarda kıdem tazminatı alınamıyor. Çalışanın kıdem tazminatı alabilmesi için işyerinde 1 yıllık ça­lışma mühletini doldurması gerekiyor. Erkeklerde askerlik, bayanlarda evlilik nedeniyle işten ayrılma halinde kıdem tazminatı alınabiliyor. Çalışan, emekli olduğunda kıdem tazminatını alabiliyor.

EYT’de iş dünyasının 5 temel beklentisi

Sorunun tahlili için iş dünyasının 5 ana başlıkta toplanan beklentileri var.

1-EYT kapsamında ödenecek kıdem tazminatları için uzun vadeli, düşük faizli, başta KOBİ’ler olmak üzere isteyen işletmenlerin yararlanabileceği kredi sağlanması.

2-EYT kapsamında çalışanların emeklilik sonrasında da istihdamlarına devam edilebilmesini sağlayacak teşvikler. Emekliliğe karşın işe devam için emekli aylığı bağlanması için ‘işten ayrılma’ koşulunun kaldırılması. Böylece ‘deneyimli çalışan’ kaybının önlenmesi.

3-Emekli olup da işe devam edenlerin prim yükünün düşürülmesi.

4-Çalışanların işten ayrılması sebebiyle istihdam teşviklerinde meydana gelecek kayıpların önlenmesi.

5-EYT nedeniyle işten ayrılacak olanlar için makul bir ihbar müddeti getirilmesi. Emeklilik hakkı veren yasanın yürürlüğe girmesi için geçiş müddeti olması. Birinci etapta işsiz olanların emekli edilmesi.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
istanbul escort
istanbul escort
istanbul escort
istanbul escort
adalar escort
arnavutköy escort
ataşehir escort
avcılar escort
bağcılar escort
bahçelievler escort
bakırköy escort
başakşehir escort
bayrampaşa escort
beşiktaş escort
beykoz escort
beylikdüzü escort
beyoğlu escort
büyükçekmece escort
çatalca escort
çekmeköy escort
esenler escort
esenyurt escort
eyüp escort
fatih escort
gaziosmanpaşa escort
güngören escort
kadıköy escort
kağıthane escort
kartal escort
küçükçekmece escort
maltepe escort
pendik escort
sancaktepe escort
sarıyer escort
şile escort
silivri escort
şişli escort
sultanbeyli escort
sultangazi escort
tuzla escort
ümraniye escort
üsküdar escort
zeytinburnu escort
istanbul escort
istanbul escort